مىشود و به قربانى كه رمز اسلام كامل است تكميل مىگردد و هر يك از اين مناسك از طواف و نماز و سعى و وقوف به عرفات و مشعر و رمى و ذبح ، رمز يكى از مراتب تكامل در توحيد مىباشد . آن گاه از خداوند طلب توبه مىكنند و گويا مراتب صعودى تسليم در مسلمانان و تعبد در مناسك و توبه صورت ديگرى است از راه برگشت به سوى بهشت و موطن نخستين آدمى كه از آن هبوط يافت « 1 » . اى زائر خانهء حق ! آداب حج و برنامهء مناسك را آن چنان انجام ده كه ابراهيم و اسماعيل انجام دادند . راستى ، حج بجاى آر و به حقيقت دامن رحمت حضرت حق را بگير و خويش را براى تسليم و توبهء حقيقى در آن مكان مبارك آماده كن . مسلم بدان كه پس از بازگشت به وطن اگر در خط عبوديت به آن معنايى كه خواسته‌اند حركت نكنى حج بجا نياورده ، بلكه در مقدس‌ترين جايگاه و در حضور بانى هستى ، سخنانى چند به ظاهر گفته و اعمالى مختصر ، خالى از روح و محتوا بجا آورده‌اى . پيام پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله از كنار كعبه علاوه بر خاطره‌هاى شيرين و بيدار كننده‌اى كه از ديدن مكه و حرم و بيت در ذهن بينندهء بيدار نقش مىبندد ، خاطرهء ديگرى او را متوجه به خود مىكند كه خير دنيا و آخرت او به آن بستگى دارد ، خاطره‌اى كه عامل به پا كننده عدل و دادگسترى

--> ( 1 ) - براى شرح بيشتر اين ماجراى اعجاب‌انگيز به تفسير پرتويى از قرآن ، مجمع البيان ، الميزان ، المنار ، كشف الأسرار ميبدى مراجعه كنيد .